Klimaat en energie 

“Geen nationale koppen” op EU-beleid; afspraken herzien als die “onrealistische ambities of onbetaalbare oplossingen” geven.
Stoppen met de SDE (Stimulering Duurzame Energieproductie)-subsidie vanaf 2026.
Wind op zee: pas nieuwe parken na onafhankelijk onderzoek naar effecten op zeeleven; wind op land: afstand ≥ 4× tiphoogte + gezondheidstoets en participatie-eisen.
Industrie: stoppen met de extra nationale CO₂-heffing.
Zonne-energie: zonneladder wettelijk borgen; meer biogas verkennen.
Algemene lijn: betaalbaarheid/uitvoerbaarheid voorop, zorgen over “economische schade van ideologisch klimaatbeleid”. 

Is dit voldoende voor het Parijsakkoord?
Zeer waarschijnlijk nee. Zelfs met het huidige (niet-afgeschaalde) beleid is de kans dat NL het wettelijke 2030-doel (-55% t.o.v. 1990) haalt “heel erg klein” (≲5%). Minder nationale instrumenten (bv. SDE++ schrappen, extra CO₂-heffing stoppen, beperkingen voor wind) maakt het gat naar 55% eerder groter dan kleiner.

Houdt het zich aan internationale wet- en regelgeving?
Parijsakkoord: bindt landen vooral procedureel (ambitieuze plannen indienen/rapporteren), niet met een vast nationaal reductiepercentage. Formeel kun je dus aan Parijs voldoen met een minder ambitieus nationaal pakket, mits je NDC/rapportage op orde is.

EU-recht (Green Deal/Fit-for-55): hier liggen wél bindende doelen en sectorplafonds (ETS/ESR, hernieuwbaar/efficiency) waar NL aan moet voldoen; de EU-klimaatwet verankert de -55% EU-doelstelling voor 2030 en klimaatneutraliteit 2050. Als NL nationaal beleid afzwakt, moet het toch de EU-targets halen — anders riskeer je inbreukprocedures/sancties.

Nationale Klimaatwet: sinds 2023 wettelijk doel: -55% in 2030 en netto-nul in 2050. Een lijn van “geen nationale koppen” plus het uitfaseren van nationale hefbomen botst waarschijnlijk met deze wet, tenzij de wet of de route ernaartoe wordt aangepast.
Informatiepunt Leefomgeving

Beleid op (krimp van) de veestapel
BBB is tegen gedwongen onteigening/uitkoop/verplaatsing of gedwongen extensivering op basis van stikstof; instrumenten die tot extensivering leiden, alleen waar strikt noodzakelijk is voor EU-natuur- en waterdoelen. Kortweg: geen generieke, verplichte krimp van de veestapel.

Conclusie
BBB zet nadrukkelijk op betaalbaarheid/uitvoerbaarheid en minder nationale aanscherpingen. Gegeven de PBL/RIVM-inschatting dat NL al achterloopt op het 55%-pad, is deze koers hoogstwaarschijnlijk onvoldoende voor een Parijs-conform traject en onvoldoende  t.o.v. de Nederlandse Klimaatwet, tenzij elders fors wordt bijgeschakeld. EU-recht blijft bovendien een harde ondergrens waar NL aan moet voldoen.

Klimaat & energie
Doelstelling: Klimaatneutraal in 2040–2045 (dus 5–10 jaar eerder dan wettelijk verplicht in 2050).
Tussendoelen: Versnelling om >60% CO₂-reductie in 2030 te halen; dit is Parijs-conform bij stevige uitvoering.
Middelen:
Sterke nadruk op rechtvaardige transitie: niet de burger, maar de grote vervuiler betaalt.
Snellere afbouw fossiele subsidies en investeringen in wind op zee, zon, en energiecoöperaties.
Woningisolatie & warmtenetten met hulp voor lage inkomens.
Kernenergie alleen als aanvullende bron — niet als excuus om hernieuwbaar te vertragen.
Geen nieuwe kolen- of gascentrales.

Landbouw, natuur & veestapel
Stikstof en natuur: Wil stikstofuitstoot halveren in 2030, herstel van natuur wettelijk borgen.
Veestapel: erkent dat krimp onvermijdelijk is binnen ecologische grenzen, maar wil dat dit eerlijk en planmatig gebeurt, met:
Vrijwillige uitkoop en omschakelfondsen voor boeren.
Stimulans voor kringlooplandbouw en plantaardiger productie.
Betere verdeling van marges in de keten (boeren moeten eerlijk betaald krijgen).
Voeding: promotie van plantaardig eten als onderdeel van christelijke rentmeesterschapsethiek (“goed zorgen voor de schepping”).

Wet- en verdragsconformiteit
Volledig in lijn met het Parijs-akkoord, de EU-klimaatwet, en nationale klimaatwetgeving.
Zet in op internationale solidariteit (steun voor klimaatfonds, ontwikkelingslanden).

Opzeggen / intrekken Klimaatwet en Klimaatakkoord

De PVV wil dat de Klimaatwet wordt ingetrokken en dat Nederland zich terugtrekt uit het Klimaatakkoord van Parijs. 

Die wet legt de nationale klimaatdoelen vast (–55% uitstoot in 2030, klimaatneutraal in 2050). Intrekking zou botsen met Europese verplichtingen en rechtspraak (zoals Urgenda en Milieudefensie).

Nederland heeft zich juridisch en internationaal verbonden aan het Akkoord van Parijs (2015), inclusief reductiedoelen (–55% CO₂ in 2030). Uitstappen kan formeel alleen via internationale opzegging.

Stoppen met alle klimaatbudgetten

De PVV wil uitgaven vanuit het Klimaatfonds en klimaatsubsidies schrappen.

De EU verplicht lidstaten om klimaatgelden te reserveren via het Herstel- en Veerkrachtfondsen de Green Deal. Schrappen van subsidies zou strijdig zijn met EU-begrotingsregels.

Behouden / uitbreiden fossiele energie + kernenergie

De PVV wil kolen- en gascentrales behoudenl; er wordt gepleit voor meer gas- en oliewinning; ook bouw van (meer) kerncentrales wordt genoemd. 

Geen verdere uitbreiding van wind en zon

Volgens het programma moet het bijbouwen van windturbines of zonneparken stoppen. Sommige bestaande windturbines die volgens PVV “overlast geven” zouden zelfs afgebroken moeten worden.

Nederland heeft Europese verplichtingen voor aandeel hernieuwbare energie. Het niet halen van dat minimum kan leiden tot sancties en inbreukprocedures door de Europese Commissie.

Geen ondergrondse CO₂-opslag, geen klimaatcampagnes, geen “klimaat-indoctrinatie” op scholen

Het programma noemt onder andere: geen CO₂-opslag, geen klimaatactivisme gefinancierd door de staat, geen “klimaat- of woke-indoctrinatie” op scholen. 

Het EU-ETS (emissiehandelssysteem) is dwingende wetgeving; Nederland kan niet eenzijdig uitstappen zonder EU-recht te schenden.

Klimaatonderwijs is sinds 2023 verankerd in Europese en UNESCO-richtlijnen voor duurzame ontwikkeling (ESD). Volledige censuur op die onderwerpen zou botsen met onderwijsvrijheid én mensenrechtenverdragen.

Klimaat- en milieuregels vallen grotendeels onder EU-recht (o.a. Habitatrichtlijn, Klimaatverordening). Een lidstaat kan die niet eenzijdig negeren zonder EU-recht te schenden.

Aanpassingsbeleid beperkt of afwezig

In het programma is weinig aandacht voor klimaatadaptatie (zoals waterbeheer, hittebestendig bouwen) of voor de effecten van klimaatverandering zelf. 

Aanpassing van Europese regels

PVV wil Europese klimaat- en stikstofregels versoepelen of aanpassen om regulering te verminderen. 

Nederland is via VN en EU verplicht om ontwikkelingslanden te ondersteunen in klimaatadaptatie en -mitigatie. Dat is onderdeel van Parijs en EU-lidmaatschap.

Klimaat & energie
Doelstelling:
Minstens 65% CO₂-reductie in 2030 (boven de huidige Klimaatwet van 55%).
Klimaatneutraal in 2040 (10 jaar eerder dan de wettelijke verplichting).
In lijn met een 1,5°C-pad volgens IPCC en Europese Green Deal-doelen.
Middelen en instrumenten:
Fossiele subsidies volledig afbouwen vóór 2030.
CO₂-heffing uitbreiden voor industrie en luchtvaart.
Geen nieuwe fossiele infrastructuur (zoals LNG-terminals of pijpleidingen).
Grote investeringen in wind op zee, zon op daken, en snelle elektrificatie van vervoer en industrie.
Kernenergie alleen mogelijk als die “strikt aanvullend” is en niet de opbouw van hernieuwbare energie belemmert.
Burgerparticipatie in energieprojecten en sociale klimaatfondsen voor lage inkomens.

Landbouw, natuur & veestapel
Stikstof: Halvering van de stikstofuitstoot in 2030; juridisch bindende natuur- en waterdoelen.
Veestapel: Krimp noodzakelijk, zeker in kwetsbare gebieden.
Overgang naar kringlooplandbouw en plantaardige eiwitproductie.
Grondgebonden boerenbedrijven krijgen steun, intensieve veehouderij wordt afgebouwd.
Eerlijke prijs voor duurzaam geproduceerd voedsel; supermarkten en voedselindustrie moeten meer betalen aan boeren.
Voeding & gezondheid:
Actieve stimulans voor plantaardig eten in zorg, onderwijs en catering.
Belasting op vlees en btw-verlaging op groente en fruit.

Wet- en verdragsconformiteit
Volledig in lijn met Parijs, EU-Fit-for-55, Klimaatwet en Natuurherstelwet.
Ambitie ligt boven EU-minimum, wat betekent dat het juridisch niet alleen conform is, maar ook versterkend werkt t.o.v. Europese doelen.
Sterke focus op internationale klimaatrechtvaardigheid (steun aan ontwikkelingslanden, klimaatschadefonds).

Wat zegt de VVD over klimaat/energie?
Energie = veiligheidsbeleid; snelle energie-onafhankelijkheid. Meer eigen productie met o.a. kernenergie (versnellen bouw SMR’s nastreven) en doorgaan met gaswinning uit kleine velden (ook Noordzee); Groningen blijft dicht. Ook inzetten op circulariteit/hergebruik en klimaatadaptatie in ruimtelijke keuzes.

Klimaatwet aanpassen tot een “Klimaat- én groeiwet” waarin naast uitstootreductie ook betaalbaarheid en energiezekerheid even zwaar wegen; Nederland voldoet aan EU-verplichtingen, maar nationale CO₂-heffing wordt geschrapt (“nationale koppen” eraf).

Mobiliteit/luchtvaart: Schiphol laten groeien (max. starts/landingen omhoog), Lelystad Airport openen, vliegen betaalbaar houden (geen nieuwe/ hogere vliegbelastingen), regionale luchthavens “alle ruimte”.

Is dit voldoende voor het Akkoord van Parijs?
Het EU-kader waar Nederland aan vastzit is: -55% netto reductie in 2030, klimaatneutraliteit in 2050, en de voorgestelde EU-doelstelling van ~-90% netto in 2040.

De VVD belooft EU-doelen na te leven, maar wil tegelijk extra nationale prikkels afbouwen (schrappen CO₂-heffing), luchtvaart laten groeien en gaswinning verlengen. Zonder aanvullende, harde reductiemaatregelen in andere sectoren maakt dat het moeilijker om een 1,5°C-pad te halen. De laatste PBL-KEV 2025 laat al zien dat Nederland in het basispad 45–53% haalt in 2030—dus onder het –55%-doel, zónder verdere versterking.

Conclusie: onzeker en waarschijnlijk ontoereikend voor een Parijs-consistent pad (zeker niet 1,5°C-consistent) tenzij het programma in de uitvoering veel sterker wordt aangevuld met extra reducties (met name industrie, gebouwde omgeving en mobiliteit) en/of de groei van emissie-intensieve activiteiten (zoals luchtvaart) wordt gecompenseerd door snellere reducties elders.

Houdt het programma zich aan internationale (klimaat)wetten?
Het programma stapt niet uit Parijs of EU-recht en zegt te willen voldoen aan EU-verplichtingen; juridisch kán Nederland de Klimaatwet aanpassen zolang EU-doelen worden gehaald.
Maatregelen als meer gas uit kleine velden en luchtvaartgroei zijn op zichzelf niet onrechtmatig onder EU/Parijs; mits de totale nationale uitstoot binnen de EU-doelen/-caps blijft. Maar als afschaling van nationale instrumenten (bv. CO₂-heffing) tot doeltekorten leidt, dan komt naleving in het geding.

Bottom line: de VVD-lijn sluit formeel aan bij EU/Parijs (intentie tot naleving), maar de mix – kernenergie (langere doorlooptijd), luchtvaartgroei, geen extra beprijzing, meer gas – maakt het waarschijnlijk dat extra beleid nodig is om -55% in 2030 en een Parijs-consistent pad richting 2040/2050 zeker te stellen.

Voedselsysteem: de VVD kiest niet voor gedwongen krimp van de veestapel. De partij is tegen onteigening en wil dat boeren vrijwillig kunnen stoppen of omschakelen.
Innovatie boven reductie: inzet op staltechnieken, emissiearme stallen, precisielandbouw, mestverwerking en nieuwe technologieën om stikstof, CO₂ en methaan te verminderen.
Exportpositie behouden: de VVD ziet de agrarische sector als een economisch speerpunt en wil die concurrentiekracht beschermen.
Ruimte voor kringlooplandbouw en natuur-inclusieve initiatieven, maar alleen als ze rendabel zijn en zonder extra regeldruk.
Stikstofbeleid: de partij wil af van dwingende doelen per hectare en meer maatwerk per gebied.
Kringloop en innovatie worden genoemd, maar geen concrete reductiedoelen voor dieren, uitstoot of mest.

De Parijsdoelen en Europese klimaatwetvragen ook reductie van methaanen stikstofgerelateerde emissiesuit de landbouw.

Zonder substantiële krimp of structurele verandering van de veestapelis dat volgens Planbureau voor de Leefomgeving (PBL)en EAT-Lancet/FAOnauwelijks haalbaar.

Door vast te houden aan productie en exportgroei, is het VVD-beleid niet in lijnmet een Parijs-consistent landbouw- en voedselbeleidof met het One Health-principe.

Radicale transitie, snel afbouwen fossiel
De PvdD pleit voor een snelle afbouw van fossiele energie, het stopzetten van fossiele subsidies, en investeringen in hernieuwbare 

Ook willen ze reclame voor fossiele brandstoffen verbieden, en een waarschuwingslabel bij verkooppunten van fossiele brandstoffen invoeren. 

Energiebedrijven moeten een minimumpercentage duurzame energie leveren (dat jaarlijks omhoog gaat) en via opslag (batterijen, waterstof, warmteopslag) de fluctuaties opvangen.

Energiebesparing en rechtvaardige prioriteit
Volgens de PvdD moet eerst zoveel mogelijk energiebesparing plaatsvinden, en prioriteit gegeven worden aan huishoudens boven industriële verbruiken. 

Megadatacenters worden – indien ze een negatief effect hebben – niet goedgekeurd, omdat ze de energievraag te ver drukken.

Internationale verantwoordelijkheid en financiering
Nederland moet een eerlijke bijdrage leveren aan globale klimaatfinanciering en meewerken aan herstel- en mitigatiemaatregelen wereldwijd. 

Verder willen ze optreden tegen import van producten die bijdragen aan ontbossing, en eisen dat (financiering van) activiteiten die natuur en ecosysteemschade veroorzaken, streng worden gereguleerd of verboden.

Natuur- en biodiversiteitsintegratie
Projecten die natuur aantasten mogen alleen doorgaan als ze aantoonbaar bijdragen aan biodiversiteit en klimaat op lange termijn. 

Opoffering van natuur moet gecompenseerd worden: als een stuk natuur verdwijnt, moet op z’n minst het dubbele daarvan ergens anders hersteld worden.

Beleidsinstrumenten en normen
De PvdD wil dat 5 % van het Nederlandse bbp zou moeten gaan naar het oplossen van de klimaat- en natuurcrisis. 

Verder wil de PvdD een “klimaatnorm” als fundamenteel criterium: het klimaat moet een harde toetssteen worden bij beleid. 

De partij pleit ook voor het beperken van luchtvaart (privéjets, cruiseschepen) en het verbod op korte vluchten onder 750 km waar de trein een alternatief is. 

Reclame voor vlees en zuivel moet ook aan banden worden gelegd, als onderdeel van gedragssturing naar meer milieuvriendelijke consumptie.

Overgang van eindige industriële oplossingen
De PvdD is tegen ondergrondse CO₂-opslag (CCS) als “oplossing” omdat dit de verdere uitstoot niet voldoende afremt. 

In het programma wordt gesuggereerd dat de landbouwsector — die in hun visie nog steeds een netto uitstoter is — deels omgevormd moet worden, met koolstofopslag in bodem, agroforestry, voedselbossen, etc. 

Voedselsysteem:

De PvdD streeft naar een fors krimp van de veestapel, met soms genoemde percentages tot –75 % (drastische vermindering) ten opzichte van de huidige omvang.
Geen vergunningen meer voor nieuwe veehouderijen of uitbreiding van bestaande stallen.
Megastallen worden als eerste gesaneerd.

Transport van dieren wordt beperkt: er komt een kilometerheffing op diertransport.
Import van kalfjes voor kalvermesterij wordt verboden; er komt een einde aan transport van kalfjes.
Kalfjes moeten bij de moeder mogen blijven in de wei; diverse welzijnsmaatregelen in stal en slacht worden aangescherpt.
De vrijkomende landbouwgrond (door krimp van veehouderij) kan deels gebruikt worden om terug te geven aan natuur, voor plantaardige voedselproductie, of voor andere maatschappelijke doeleinden zoals woningbouw.
De PvdD pleit voor het omvormen van landbouw van netto uitstoter naar netto koolstofput, door bodemherstel, biologische landbouw, agroforestry, voedselbossen etc.

Klimaat & energie
Doelstelling:
Minstens 65% CO₂-reductie in 2030 (boven de huidige Klimaatwet van 55%).
Klimaatneutraal in 2040 (10 jaar eerder dan de wettelijke verplichting).
In lijn met een 1,5°C-pad volgens IPCC en Europese Green Deal-doelen.
Middelen en instrumenten:
Fossiele subsidies volledig afbouwen vóór 2030.
CO₂-heffing uitbreiden voor industrie en luchtvaart.
Geen nieuwe fossiele infrastructuur (zoals LNG-terminals of pijpleidingen).
Grote investeringen in wind op zee, zon op daken, en snelle elektrificatie van vervoer en industrie.
Kernenergie alleen mogelijk als die “strikt aanvullend” is en niet de opbouw van hernieuwbare energie belemmert.
Burgerparticipatie in energieprojecten en sociale klimaatfondsen voor lage inkomens.

Landbouw, natuur & veestapel
Stikstof: Halvering van de stikstofuitstoot in 2030; juridisch bindende natuur- en waterdoelen.
Veestapel:
Krimp noodzakelijk, zeker in kwetsbare gebieden.
Overgang naar kringlooplandbouw en plantaardige eiwitproductie.
Grondgebonden boerenbedrijven krijgen steun, intensieve veehouderij wordt afgebouwd.
Eerlijke prijs voor duurzaam geproduceerd voedsel; supermarkten en voedselindustrie moeten meer betalen aan boeren.

Voeding & gezondheid:
Actieve stimulans voor plantaardig eten in zorg, onderwijs en catering.
Belasting op vlees en btw-verlaging op groente en fruit.

Wet- en verdragsconformiteit
Volledig in lijn met Parijs, EU-Fit-for-55, Klimaatwet en Natuurherstelwet.
Ambitie ligt boven EU-minimum, wat betekent dat het juridisch niet alleen conform is, maar ook versterkend werkt t.o.v. Europese doelen.
Sterke focus op internationale klimaatrechtvaardigheid (steun aan ontwikkelingslanden, klimaatschadefonds).

Klimaat & energie
Fokus op betaalbaarheid en leveringszekerheid; “kernenergie centraal”.
Fossiel niet afschrijven zolang er “geen volwaardige alternatieven” zijn; meer inzetten op klimaatadaptatie (dijken, waterbeheer).
Minder wind/zon op land (strenge afstandsnormen; windturbines en zonneparken na levensduur afbouwen) en stoppen met massale aanleg van warmtenetten / terugdraaien Wet collectieve warmte.
Groot nucleair offensief: ≥20 GW kernenergie in 25 jaar, snel beginnen met 4 grote centrales, SMR’s vóór 2035, langetermijngaranties; investeren in thorium/kernafval-recycling; aparte staatssecretaris.
Belastingmaatregelen: btw op energie omlaag; Opslag Duurzame Energie (ODE) schrappen; geen “pressie-belastingen” voor ‘duurzamer’ gedrag.

Landbouw/veestapel & stikstof
Wil schrappen van de KDW en invoeren van rekenkundige ondergrens van 1 mol; afzien van generieke maatregelen, focussen op regionale maatwerkpakketten.
Vrijwillige extensiverings- en beëindigingsregelingen, geen gedwongen uitkoop als standaardroute.
Steun voor “dierwaardige veehouderij” (meer NVWA-toezicht, aanpak stalbranden, financiële ondersteuning), maar geen expliciet doel om de veestapel te laten krimpen.

Is dit voldoende voor het Parijs-akkoord?
Waarschijnlijk nee.

Het EU-recht (en de aangescherpte Nederlandse Klimaatwet) legt vast: minstens −55% netto broeikasgasreductie in 2030 t.o.v. 1990 en klimaatneutraliteit in 2050. 

De JA21-lijn (fossiel langer openhouden, terugschakelen op wind/zon en warmtenetten, zware afhankelijkheid van kernenergie die pas na 2030 substantieel bijdraagt) maakt het moeilijker om de 2030-doelstelling te halen.

Het PBL waarschuwt al dat Nederland zónder extra stevig beleid de −55% niet haalt; maatregelen die de korte-termijn-reductie afremmen vergroten dat gat.

Houdt het zich aan (inter)nationale wetten?
EU-Klimaatwet & NL-Klimaatwet: die blijven bindend; nationale koerswijzigingen ontslaan NL niet van de −55% in 2030 en netto-nul in 2050. Beleidsvoorkeuren van JA21 zijn dus alleen rechtmatig als de doelen tóch gehaald worden.
Stikstof/KDW & KRW (waterkwaliteit): JA21 wil KDW schrappen en KRW-doelen “aanpassen als onhaalbaar”.

Maar bescherming van Natura-2000 volgt rechtstreeks uit de EU Vogel- en Habitatrichtlijn (significante verslechtering mag niet), en de KRW eist uiterlijk 2027 goede waterkwaliteit. Eenzijdig versoepelen brengt juridisch risico op strijd met EU-recht/inbreukprocedures.

Conclusie
Klimaatbeleid: kernenergie-gedreven, fossiel langer aanhouden, minder wind/zon/warmtenetten, belastingverlaging – niet Parijs-conform voor 2030 zonder grote aanvullende reductiemaatregelen.
Veestapel: geen expliciete krimpdoelstelling; inzet op vrijwillig extensiveren/stoppen en ‘dierwaardige’ veehouderij.